Không giống các chương trình phát triển hạt nhân của mình, nước cộng hòa hồi giáo Iran có xu hướng điều chỉnh các thay đổi chính trị theo cách “ngầm hóa” hay “dưới lòng đất”. Đôi khi họ sử dụng theo kiểu sức mạnh ly tâm, như trường hợp mới đây của Bộ Trưởng Ngoại Giao Iran, Manouchehr Mottaki, vừa mới được phơi bày. Ông Mottaki tại thời điểm đang thực hiện chuyến công du Senegal vào ngày 13 tháng 12 vừa qua, nhận được một lá thư ngắn cụt lủn của Tổng thống Mahmoud Ahmadinejad, thông báo về việc gạt bỏ mình ra khỏi chức vụ hiện tại, cầu chúc và cảm ơn cho 5 năm cống hiến hết mình cho Iran.

Ông nết rút lui trong im lặngTổng thống Iran vốn đã nổi tiếng là một người dũng cảm, dám làm nhiều điều và thường có những hành động gây tranh cãi trong dư luận. Tuy vậy, hành động mới nhất này của ông Ahmandinejad diễn ra chỉ một vài tuần trước khi việc tái khởi động các cuộc đối thoại với quốc tế về vấn đề sức mạnh nguyên tử của Iran đã làm dẫn đến những hệ quả đau đầu hơn bình thường. Với một sự nắm bắt và thấu hiểu ngoại ngữ không vững chắc, sự không tường tận về văn hóa và cách hành xử của người nước ngoài, ông Mottaki không phải một chính khách có thể đảm nhiệm tốt vai trò của Bộ trưởng Ngoại giao Iran trên trường Quốc tế. Iran đang phải đối mặt với sự cô lập ngày càng lớn từ cộng đồng quốc tế trong nhiệm kỳ của tổng thống Ahmandinejad. Bên cạnh đó, ông Mottaki cũng được biết đến là có một mối quan hệ không mấy tốt đẹp và thân thiện với Tổng thống đương nhiệm. Mottaki đã từng đe dọa từ chức hồi đầu năm nay khi Ahmandinejad, đã đi đường vòng, bỏ qua vai trò của Bộ ngoại giao, bổ nhiệm những đại diện ngoại giao của cá nhân Tổng thống tới làm việc tại các nước lân cận của Iran.

Lúc này, về mặt tư tưởng, ông Mottaki có một chút khác so với nhà lãnh đạo tối cao tại Iran, người luôn bảo thủ một cách tinh quái và lo sợ tầm ảnh hưởng của các giá trị của châu Âu và Mỹ hay của bất cứ quốc gia nào bên ngoài đối với Iran. Ông này cũng bày tỏ sự hài lòng đối với việc ủng hộ mạnh mẽ từ nhà lãnh đạo tinh thần, giáo chủ Ayatollah Ali Khamenei, người theo cách truyền thống được cho là có tiếng nói quyết định cuối cùng đối với các chính sách ngoại giao của Iran. Việc cách chức ông Mottaki được xem như một tín hiệu của sức mạnh đang lên của đương kim Tổng thống trong việc  cuộc chiến đối đầu với phe chính trị đối lập bên trong đất nước Iran. Sức mạnh của những người đối lập nằm ở Nghị viện Iran, hiện đang bị làm bào mòn và suy yếu nghiêm trọng do việc Tổng thống đang sử dụng mọt cách mạnh mẽ quyền hành pháp của mình để đàn áp và dẹp yên mọi nỗ lực của phe đối thủ. Ông Admandinejad thậm chí còn đang nghĩ về những thách thức phảng phất từ vị giáo chủ lãnh đạo tinh thần của Iran bằng cách nâng lên tầm ảnh hưởng của nhóm bè cánh thân với mình trong việc kiểm soát công nghệ hoàng kim Nguyên tử của Iran, những người là đồng minh với sức mạnh quân sự, chống lại những người thuộc phe bảo thủ truyền thống có xu hướng thân với giới tu hành tôn giáo.

Có thể hiểu và chấp nhận được việc rời khỏi vị trí của ông Mottaki là những chuyển động tươi mới hơn của Iran. Lựa chọn của Tổng thống đối với người kế nhiệm ông Mottaki, Ali Akbar Salehi, người được cho là sẽ đảm đương chức vụ vừa để lại. Với học vị Tiến sỹ vật lý nguyên tử từ MIT cùng với kinh nghiệm làm việc lâu dài tại các tổ chức quốc tế, ông Salehi không chỉ là người có thể hòa hợp hơn với thế giới bên ngoài Iran hơn bất cứ một nhân vật lãnh đạo cao cấp nào của Iran hiện tại. Với việc đứng đầu tổ chức năng lượng Nguyên tử, đồng thời nắm vững, có được sự hiểu biết đặc biệt về chương trình nguyên tử quốc gia, đối với một số nhà quan sát quốc tế, điều này chưa chắc đã có được sự hài lòng từ chính phủ Iran dành cho ông Salehi. Các nhà ngoại giao thế giới, thường bị làm bối rối trước cấu trúc quyền lực “tăm rối và rối rắm” của Iran, đang tràn đầy hi vọng rằng người mới nhận chức này sẽ có những hành động hợp tác đầy hiệu quả hơn người tiền nhiệm là ông Mottaki.

Share